Khi chồng hai lớp bản đồ và thấy đường hoặc công trình không trùng nhau, phản ứng đầu tiên thường là tìm cách dịch lớp bị lệch. Nhưng trước khi chỉnh, cần trả lời một câu hỏi khác: căn cứ nào cho biết lớp nào đúng hơn?
Sai khác có thể đến từ thông số tọa độ, quá trình chuyển đổi, chất lượng nguồn hoặc việc hai bộ dữ liệu ghi nhận thực tế ở những thời điểm khác nhau. Giữ nguyên tệp gốc và lần lượt kiểm tra các khả năng ấy sẽ giúp tránh sửa theo cảm giác.
Ảnh rõ nét chưa chắc chính xác hơn về vị trí
Một ảnh nền nhìn quen thuộc dễ được xem như nguồn chuẩn. Tuy nhiên, độ rõ của hình ảnh và độ chính xác vị trí là hai đặc điểm khác nhau. Thông tin về nơi cung cấp, ngày chụp và cách tạo ảnh giúp biết nó phù hợp để đối chiếu đến mức nào.
Chẳng hạn, bản đồ công trình được lập trước khi một dãy nhà xây lại sẽ không giống ảnh chụp sau đó. Trong trường hợp này, khác biệt có thể là thay đổi thực tế. Để kiểm tra vị trí, nên chọn những điểm ổn định và nhận diện được trong cả hai nguồn.
Nếu các nguồn đều thiếu thông tin đi kèm, kết luận hợp lý lúc đầu là chưa đủ căn cứ xác định nguồn chuẩn. Việc một lớp trông gần với điều mình nhớ không thay thế được bước xác minh.
Kiểm tra hệ tọa độ và phép chuyển đã dùng
Hệ tọa độ cho phần mềm biết các con số vị trí cần được hiểu như thế nào. Khai báo hệ tọa độ là chỉ rõ bộ số đang thuộc hệ nào; thao tác này không tính lại tọa độ gốc. Còn chuyển tọa độ là tính các giá trị để biểu diễn vị trí trong hệ khác.
Vì vậy, gán thử nhiều hệ cho đến khi bản đồ trông gần khớp có thể che đi nguyên nhân thật. Hãy tìm mô tả đi kèm tệp hoặc hỏi đơn vị cung cấp, rồi kiểm tra phần mềm đã thực hiện phép chuyển nào trong quá trình nhập và hiển thị.
Thông tin về đơn vị và thứ tự trục cũng đáng xem lại khi cách thể hiện có dấu hiệu bất thường. Các thông số nên được ghi nhận cùng bản dữ liệu thử, để người khác có thể lặp lại và kiểm tra cách xử lý.
Với dữ liệu VN-2000, cần hỏi thêm thông tin gì?
Nhãn “VN-2000” chưa mô tả đầy đủ mọi hệ tọa độ phẳng sử dụng hệ quy chiếu này. Cần biết phép chiếu, múi chiếu hoặc kinh tuyến trục, các tham số liên quan và đơn vị. Nếu có cao độ, cần làm rõ hệ quy chiếu đứng riêng; chuyển tọa độ mặt bằng không mặc nhiên xử lý đúng cao độ.
Hãy đề nghị đơn vị cung cấp gửi mô tả hệ tọa độ đầy đủ, chẳng hạn WKT hoặc mã tham chiếu phù hợp, cùng thông tin phép chuyển đã dùng. Không nên lấy thông số của một dự án khác chỉ vì cùng tên tỉnh hoặc cùng ghi VN-2000. Tài liệu PROJ giải thích cách mô tả hệ tọa độ và kiểm tra thứ tự trục; lựa chọn phép chuyển vẫn phải dựa trên nguồn và phạm vi áp dụng.
Đối chiếu trên cả khu vực
Một góc nhà trùng nhau chưa chứng minh các vị trí còn lại đều đúng. Nên chọn nhiều điểm phân bố trong khu vực sử dụng, ghi rõ điểm nào đã so sánh và mức sai khác quan sát được.
Lệch gần cùng hướng ở nhiều nơi là một dấu hiệu để tìm nguyên nhân. Nơi khớp, nơi lệch nhiều lại gợi ý cần xem thêm cách tạo dữ liệu và chất lượng từng vùng. Những dấu hiệu ấy giúp định hướng kiểm tra, chưa đủ để tự chọn một phép sửa.
Khi đã có phương án có căn cứ, hãy thực hiện trên bản sao và đối chiếu lại. Hồ sơ xử lý nên giữ thông số đã dùng, kết quả kiểm tra và phần còn chưa giải quyết. Người tiếp nhận về sau cần biết vì sao dữ liệu được chỉnh, chứ không chỉ nhận một tệp mang tên “đã sửa”.
Kết quả đối chiếu là một phần của bộ kiểm tra dữ liệu trước khi đưa vào GIS. Đừng chỉ lưu ảnh chụp hai lớp đã trùng nhau; hãy giữ cả điểm đối chiếu và thông số để người khác kiểm tra lại được.
